Phần 5: Di sự của Tiên Thúc (Các Chú) [1]
Hai chú Tư Vụ và Chủ Sự lúc ở tỉnh học, học nghiệp càng ngày càng tiến, người đương thời có câu phong tặng tài học hai chú là "nan huynh nan đệ" tức là với tài học khó phân biệt ai anh, ai em.
Người học sĩ đương thời rất nhiều người ưa kết bạn với hai chú. Mỗi lần hai chú về thăm cha mẹ thì có đôi, ba người bạn hữu cùng về.
Ông nội tính mến khách, bà nội thì muốn được sự trợ giúp của bạn hiền cho các con, cho nên chính tay bà nội lo bữa ăn để cầm khách, chưa có lần nào nội lơ là. Khách từ giã, có người hỏi, bà nội cười rằng: "Lũ trẻ đi học lâu lâu về nhà làm vui lòng tôi vậy."
Văn quyển bốn trường của hai chú học tập, hai chú đều sơn bìa đóng thành tập, chẳng để rơi rớt thất lạc, kinh sử chính tay hai chú chép ra rất nhiều, Thứ tôi lúc nhỏ còn thấy nhiều thứ.
Quan Học Chánh Nguyễn Công người tỉnh Nghệ An, xã Kim Khê rất mến chuộng văn từ hai chú. Cụ cũng xét nhận được tuồng chữ của hai chú nữa.
Ân khoa mùa thu năm Tân Tỵ đời vua Minh Mạng, vào điện thí, hai chú đều đậu tú tài, người làng rầm rộ ca ngợi.
Tiếng đồn sự nuôi con, dạy con cao đẹp của ông nội, bà nội bắt đầu từ ấy có nhiều người thân hào đến han hỏi.
Bấy giờ tiên bá (bác) Tá Kỵ Úy ở tại kinh đô lo việc lễ sanh, hai chú trọ ở phường Lư Ngư, lại phải giữ việc phụng tự; nên ít về thăm nhà, chỉ có Tiên nghiêm sớm chiều tới lui hầu hạ ông, bà nội. Hai chú vì vậy càng thêm gắng sức học tập. Thế rồi chú Chủ Sự được vào học ở Quốc Tử Giám, lần lần được bổ nhiệm vào Ty Hộ Bộ. Làm quan ngày càng nghèo, chú Tư Vụ bèn xoay sở thêm việc buôn bán, cho tiện tới lui Hương Phố để thăm nhau. Tiên nghiêm cũng nhờ sự dư dả đường, vải trong sự nông tang nên thường gửi đến chu cấp hai chú.
Chú Chủ Sự tiêu dùng quá tiện tặn, cho nên cũng không đến nỗi mang nợ nhiều, vì vậy quan Thượng ty mến sự trong sạch và cần cù của hai chú, thường viết thư tiến cử với bề trên.
Từ tiên bá qua đời, các chú đã ai có gia thất nấy, nhưng đến ngày lễ tết, đánh chén xong, nhất định hai chú đến Tiên nghiêm chúc hạ. Tuy làm quan xa, hay đã ở riêng, mỗi khi về ngày lễ tết, với cung cách ấy, chưa có một lần thiếu sót.
Bởi do phong độ hiếu kính ấy, người trong hương thôn đều tôn xưng họ Phạm Phú nhà ta đứng hàng thứ nhất vậy.
(Các khoản lược thuật trên, là căn cứ chỗ nghe thấy của Thứ tôi vậy)
Chú giải danh từ khó
- (1) Nghĩa phương: Chí hướng dạy con, đúng hợp với nghĩa lý.
- (2) Hành trạng: Tự thuật sự tích và văn tự lúc bình sinh của người chết.
- (3) Bi chí: Mộ bia, mộ chí có ghi chép nhân sự của người chết.
- (4) Dật sự: Những sự tích thất truyền, không có chép ở chánh sử.
- (5) Tiên nghiêm: Tiếng xưng hô người cha đã khuất.
- (6) Thừa trọng: Cha chết sớm, cháu nội cư tang ông bà nội, tự xưng là "thừa trọng tôn". Trọng là trọng trách thừa kế tế tự.
- (7) Thành đồng: Tuổi thành đồng có 2 thuyết:
- - Từ 8 tuổi đến 15 tuổi.
- - Từ 15 tuổi đến 25 tuổi.
